أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
460
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
با نام ابراهيم بن عبد الله به عنوان فقيه به سوريه سفر كرد ، پس از آنكه در حلب زبان عربى را خوب آموخت ، از مصر و سوريه ( 1809 - 1813 م ) ديدن كرد و پترا را باز يافت ( 1812 م ) در 1814 م / 1229 ه . ق در جده از كشتى پياده شد و از آنجا به مكه سپس به مدينه رفت . هدف اصلى او تحقيق در تجارت و زندگى اجتماعى و دين اعراب بود . اطلاعات مربوط به جغرافيا و نقشه كشى او ناقص است ، چه در شب سياحت مىكرد و از اسباب كار جز قطب نماى دريانوردى چيزى به همراه نداشت ولى توصيفى كه از مراسم حج و از مكه كرده بسيار عالى است ، مدت نه ماه در آن سرزمين ماند و پس از بازگشت به قاهره درگذشت ( 1817 م / 1232 ه . ق ) . مؤلف ، شرح مسافرت بوگهارت به مكه و مدينه را با عنوان سياحت در عربستان به سال 1829 م / 1245 ه . ق آورده است . همچنين بايد از سر ريچارد فرانسيس بر تن افسر انگليسى ارتش بريتانيا در هند نام برد . وى در 1854 م / 1270 ه . ق در ينبع از كشتى پياده شد و رو به مدينه نهاد . وى راه داخلى درب الشرقى را براى رفتن به مكه برگزيد كه پيش از او اين راه بر اروپائيان ناشناخته بود ، قصد داشت كه از مكه از راه بيابان به مسقط رود ، ولى به دليل عملى نبودن منصرف شد . در پايان از كريستيان سنوك هرگرونيه نيز بايد نام برد كه از مستشرقان مشهور هلندى است در 1884 م / 1301 ه . ق پس از مؤلف كتاب حاضر صبرى پاشا از مكه ديدن كرده است ، وى مدت هفت ( 7 ) ماه در جده اقامت كرد ، به روايت خودش با نام « عبد الغفار » وارد مكه شده و مدت پنج ( 5 ) ماه در آن شهر اقامت گزيد ، ولى پرده از كارش برداشته شد و ناچار پيش از رسيدن موسم حج ناگهان مكه را ترك كرد . سپس به جاوه رفت و هفده ( 17 ) سال در جاوه توقف كرد . پس از بازگشت آثار خود را دربارهء اسلام و عربستان منتشر كرد و « مكه در قرن نوزدهم ( 1888 - 1889 ) ، اسلام و تاريخ آن ، شريعت اسلامى ، اسلام در مستعمرات هلند » از آن جملهاند . مختصرى بود از اروپائيانى كه از عربستان و مكه و مدينه ديدن كردند ، خوانندگان گرامى براى اطلاع بيشتر به دايرة المعارف فارسى ذيل مقالهء عربستان رجوع كنند كه اين يادداشتها نيز تلخيصى از همان منبع است . ص 134 ، س 8 : عدنان ادد از اجداد رسول الله ( ص ) است و سلسله نسب پيامبر ( ص ) تا عدنان بن ادد مورد اتفاق نسب شناسان است به شرح : محمد ( ص ) بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف بن قصى بن كلاب بن مرّة بن كعب بن لؤى بن غالب بن فهر بن نضر بن كنانة بن خزيمة بن مدرك بن الياس بن مضر بن نزار بن معد بن عدنان بن ادد . در